* Ảnh: minh họa của Văn Nguyễn
Má tôi là dân Cầu Kè, Cần Thơ trôi dạt về Bến Tre, là dân rặt miền Tây. Đi thăm người thân ở xa, bao giờ má cũng hai tay xách hai giỏ đồ ăn thức uống nặng trĩu.
Lên Sài Gòn thăm bà Tám tôi, là dì ruột của má, bị bà mắng:
-Mua gì mà mua dữ vậy. Rốt cuộc cũng để tui trả tiền lại cho chứ gì!
Má tôi “hứ” một tiếng:
-Tui mua lên cho con cháu tui ăn chứ đâu phải cho dì ăn đâu mà có ý kiến!
Bà Tám tôi nghe vậy thì im ru. Thật ra bà và má tôi chơi với nhau từ nhỏ giống như hai chị em. Bà là con út của bà cố tôi, chỉ lớn hơn má tôi có một tuổi. Má tôi thì con đàn cháu đống, bà thì hiếm muộn nên nhận nuôi anh chị em tôi hết đứa này đến đứa khác, cho ăn học đàng hoàng. Nhờ vậy đã đỡ đần cho ba má tôi rất nhiều.
Viết đến đây tự dưng tôi lại nhớ về một người thân khác, đó là mợ hai của tôi. Mợ hai tôi tánh tình cũng y chang má (cậu hai vốn là em bà con của má tôi). Gia đình mợ ở Cái Tàu Hạ, Sa Đéc, mỗi lần về Bến Tre thăm má tôi cũng hai tay hai giỏ đồ ăn, lúc đi còn kêu anh em chúng tôi lại cho tiền ăn bánh. Phụ nữ miền Tây sao giống nhau đến thế không biết.
Sinh thời má tôi như là dân Tây, bạn bè là mấy cô “đầm”, vô lớp học ké, đi lễ Nhà thờ…Má tôi là con một, gặp bà ngoại tôi là người phóng khoáng, không chút phong kiến nên má được tự do giao lưu kết bạn. Thời của má, phụ nữ không được đến trường đi học. Nhờ quen bạn Tây nên má mới học được tiếng Pháp. Nhớ năm lên lớp đệ Thất (lớp 6) tôi chọn môn sinh ngữ là Pháp văn, về nhà được má dạy phát âm rất chuẩn.
Ba má tôi chuyên nghề bán bánh mì lẻ, từ sạp nhỏ lên tiệm, làm đại lý cho lò bánh mì, quanh năm suốt tháng đầu tắt mặt tối, không có thời gian quan tâm đến việc học của con cái. Cũng may mà hồi đó mỗi tháng trường có phát sổ học bạ để học sinh mang về cho cha mẹ ký. Trong học bạ có ghi lời phê của thầy cô. Chúng tôi đưa cho má ký. Má bận thì đưa cho ba. Đều là những lời phê tốt nên ba má yên tâm, giao chúng tôi cho nhà trường dạy dỗ.
Hồi đó tôi đi học, được thành quả tốt mà không biết khoe với ai, chỉ “tự sướng” một mình, lâu ngày cũng quen. Tôi nhớ năm đệ Thất làm bài văn tả trời mưa trong sân trường được thầy Việt văn chấm 18/20 điểm với lời phê “Hay”, khoái quá tôi cứ đọc tới đọc lui mãi, tối đem vô mùng coi tiếp đến ngủ quên. Vậy là bài văn đó chỉ có tôi và thầy biết đến, không còn ai khác.
Đến hết năm đệ Ngũ (lớp 8) tôi phải “học nhảy”, bỏ hai lớp đệ Tứ và đệ Tam, học lớp đệ Nhị để thi Tú tài phần một. Má hỏi thăm biết có thầy Được dạy luyện thi rất giỏi nên cho tôi học “cua” của thầy với ba môn Toán, Lý và Hóa. Đây là ba môn học có hệ số 4 khi thi. Quả nhiên năm đó tôi chẳng những thi đậu mà còn là đậu hạng Bình thứ (có 4 hạng: Ưu, Bình, Bình thứ và Thứ). Đậu xong tôi lại tiếp tục học thầy Được tại nhà thầy. Một hôm vợ của thầy (cô Ánh) nhận ra tôi là học trò của cô năm đệ Thất. Cô Ánh tính ra biết tôi học nhảy và lại thi đậu nên cho thầy Được biết. Thầy kêu tôi lại, ôm tôi vào lòng xúc động. Năm đó thầy cho treo băng rôn quảng cáo cua luyện thi, ghi thêm dòng chữ: Khóa vừa rồi có em học nhảy 2 lớp thi đỗ hạng Bình thứ!
Lên lớp đệ Nhất, vì mất căn bản nên tôi không theo kịp chương trình học. Năm đó là “Mùa hè đỏ lửa” (1972) nên chuyện thi cử có phần dễ dãi, lúc chúng tôi làm bài thi, các giám thị bỏ ra ngoài hết cho tự do chép bài của nhau. Nhờ vậy tôi copy được bài làm môn Anh văn của thằng bạn giỏi ngoại ngữ. Sau đó Bộ Giáo dục còn cho nửa điểm vớt (nhân cho hệ số 4 là 1 điểm) nên tôi vừa đúng điểm đậu Tú tài phần hai. Truớc đó ba má tôi rất lo lắng, sợ tôi thi rớt sẽ phải đi lính. Chuyện này tôi có ghi trong bài Con heo quay.
Không hiểu sao tôi cứ nhớ giai đoạn tiệm bánh mì của ba má bán thêm nhật báo, đâu như là năm 1968, lúc đó tôi đang học lớp trường trung học bán công Tân Dân. Thường thì báo từ Sài Gòn theo “xe thơ” về buổi chiều, khoảng 3 giờ. Ba và chị hai tôi đem tất cả cuộn báo qua khoảng sân trống trước nhà thuốc tây Hùng Vương để xếp. Tôi cũng hụ hợ, chủ yếu chờ đưa báo lên giá gỗ để lấy một tờ xem. Năm đó tôi mới 13 tuổi nhưng đã tập tành làm thơ người lớn gửi báo đăng. Ba má đặt báo chỉ lấy những báo bán chạy như Trắng đen, Chính luận, Tia sáng, Điện tín, Đuốc nhà nam…đại khái khoảng 20 tờ, vì thời đó mỗi ngày xuất bản đến gần 40 đầu báo. Tôi nhớ có tờ báo gì đó đã quên tên, có tặng kèm theo phụ trang truyện tranh “Con quỷ truyền kiếp” cực kỳ hấp dẫn.
Má tôi tánh tình rộng rãi, không bao giờ dè sẻn trong chi tiêu, cái nào cảm thấy đúng là cứ chi. Anh chị em tôi từ lúc nhỏ đến lúc trưởng thành không thiếu một thứ gì, nhất là xe đạp, đứa nào đến tuổi là được sắm một chiếc. Kinh tế gia đình cũng lắm khi thiếu trước hụt sau nhưng nhờ có bà dì tôi giúp đỡ nên khá ổn định. Có thể nói bà Tám như là bà mẹ nuôi của anh chị em tôi.
Má mất cuối năm 2019 trong vòng tay yêu thương của con cháu. Theo nguyện vọng của má, chúng tôi cho hỏa thiêu và gửi cốt trong chùa Bạch Vân, Bến Tre, cạnh bên hủ cốt của ba. Mỗi khi giỗ chạp, tết nhất chúng tôi đều ghé vô chùa thắp nhang cho ba má.
(11-12-13/5/2023)
